Nghệ thuật múa

Tính khoa học và tác dụng của Múa cổ điển châu Âu trong đào tạo diễn viên

TÍNH KHOA HỌC VÀ TÁC DỤNG CỦA

MÚA CỔ ĐIỂN CHÂU ÂU TRONG ĐÀO TẠO DIỄN VIÊN

                                               

ThS. Bùi Thu Hồng

Múa cổ điển Châu Âu là một hệ thống động tác ngôn ngữ múa hoàn chỉnh mang vẻ đẹp hài hòa, chất thơ và mang tính biểu hiện cao. Nó được hình thành từ lao động, từ múa dân gian, những động tác sinh hoạt và những quan sát thế giới xung quanh của con người. Múa cổ điển Châu Âu ngày càng được hoàn thiện, mang tính ước lệ và trở thành ngôn ngữ chính trong các tác phẩm kịch múa.

Múa cổ điển Châu Âu đã phát triển qua nhiều thế kỉ, được gọt giũa, tạo thành một hệ thống động tác kĩ thuật hoàn chỉnh, chính xác và có những qui luật phát triển khoa học nghiêm khắc. Kĩ thuật biểu hiện của múa cổ điển Châu Âu vô cùng đa dạng, ngày càng được phát triển ở trình độ cao, có khả năng biểu cảm, thể hiện mọi xung đột, kịch tính của vở diễn cũng như tính cách, hành động đa chiều của các nhân vật. Đây là cơ sở giúp cho các biên đạo múa tạo nên những kết cấu múa đa dạng, những tác phẩm múa phong phú, có giá trị về nội dung và hình thức.

Múa cổ điển Châu Âu ra đời tại Ý từ thế kỉ XV. Đây là nơi khởi nguồn của ba lê thế giới. Ba lê Pháp tiếp thu dòng chảy của ba lê Ý và đã có những cải cách quan trọng. Đặc biệt trong việc hoàn thành hệ thống múa cơ bản cổ điển với việc phát triển kĩ thuật múa cao trong những động tác quay nhảy và múa trên giầy mũi cứng. Ba lê Nga được thừa hưởng di sản quý giá của ba lê Ý, Pháp. Trên cơ sở tiếp thu những nét đặc sắc nhất của hai Trường phái này kết hợp với truyền thống văn hoá dân tộc Nga sâu sắc phong phú, tạo nên một trường phái múa Nga độc đáo và nổi tiếng trên thế giới và trở thành một di sản văn hóa chung của nhân loại. Ba lê Nga đã có công lao to lớn làm cho nghệ thuật kịch múa thế giới hồi sinh, hình thành và phát triển, đặc biệt ở các nước Pháp, Anh, Mỹ, Đức, Đan Mạch, Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên, Mông Cổ, các nước Đông Âu… và ở Việt Nam.

Đặc điểm nổi bật của múa cổ điển Châu Âu là tính khoa học và tính kĩ thuật cao, đồng thời mang tính thẩm mĩ cao. Sự chuẩn mực về tính kĩ thuật và tính khoa học được thể hiện trong hệ thống động tác quay, nhảy, adagio và kĩ thuật động tác trên giày mũi cững của múa nữ, kĩ thuật bê đỡ trong múa đôi.

Vì thế, múa cổ điển Châu Âu giữ vai trò chủ đạo trong việc đào tạo diễn viên, các nghệ sĩ biểu diễn kịch múa, các diễn viên múa dân gian và các thể loại múa khác. Môn học này giúp cho học sinh nắm bắt được hệ thống kĩ thuật ngôn ngữ múa cổ điển Châu Âu và chuẩn bị tạo ra cho học sinh những tư chất nghề nghiệp của người diễn viên: độ mềm dẻo, độ mở, độ ổn định cân bằng (aplomb).

Để đạt được mục đích lớn lao đó, vai trò người thầy hết sức quan trọng. Người giảng viên múa phải là người biết cách giúp đỡ phát triển cho học sinh kĩ thuật múa, tính gợi cảm trong múa, sự hài hoà của động tác, sự khéo léo, thể lực khoẻ khoắn, dẻo dai, đồng thời phát triển lòng say mê nghề nghiệp, tư cách đạo đức, rèn luyện chuyên môn và nhân cách của người nghệ sĩ tương lai.

Bằng phương pháp giảng dạy đúng đắn, sáng tạo thông qua hệ thống động tác múa qua các bài tập hàng ngày phát huy mặt mạnh, khắc phục những nhược điểm của từng học sinh, giáo dục và nâng cao khả năng cảm thụ âm nhạc và tính gợi cảm trong múa.

Kĩ thuật múa và nghệ thuật biểu hiện là hai yếu tố quan trọng sẽ được hình thành dần dần qua sự rèn luyện bền bỉ hàng ngày. Kĩ thuật múa trước hết là những kĩ năng đạt được qua quá trình tập luyện của cơ thể con người. Thông qua các bài tập múa, rèn luyện các tư chất cần thiết trong múa cổ điển Châu Âu như:

1. Độ mềm dẻo: là một phương tiện diễn cảm, tạo cho động tác múa những sắc thái cần thiết. Qua nghiên cứu giải phẫu học hệ vận động của con người bao gồm bộ xương, các bộ phận gân, dây chẳng. Đây là chỗ dựa cốt lõi của cơ thể con người. Cần phải luyện tập hàng ngảy để các bộ phận cơ thể có đủ mức độ mềm mại cần thiết, thích ứng với mọi tư thế, làm cho động tác múa tránh được sự gò bó, cứng nhắc. Độ mềm dẻo phải được rèn luyện ở toàn thân: đầu, cổ, lưng, vai, khuỷu tay, cổ tay, ngón tay, xương hông, đầu gối, cổ chân, mu bàn chân và ngón chân. Độ mềm dẻo của người diễn viên múa phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện cơ thể bẩm sinh. Vì vậy, khâu tuyển sinh hết sức quan trọng, chỉ nhận những em có điều kiện cơ thể phù hợp với chuyên môn múa. Người giảng viên phải củng cố, phát triển và hoàn thiện điều kiện bẩm sinh ấy trên cơ sở kĩ thuật và những qui tắc tập luyện nghiêm ngặt.

2. Độ mở: của đôi chân trở thành điều kiện bắt buộc để hoàn thành tất cả các động tác kĩ thuật. Độ mở và độ xoạc của chân trong múa cổ điển Châu Âu bao giờ cũng nằm trong mối quan hệ nhất quán. Chúng ta sẽ phát triển độ xoạc của chân bằng một phương pháp khoa học thông qua các bài tập dần dần từ thấp đến cao dựa trên điều kiện cơ thể bẩm sinh cho phép của học sinh, nghĩa là phải giữ độ mở chuẩn xác, chân nâng cao tới mức độ cho phép và sẽ tập luyện để độ cao tăng dần từ 450 lên 900 và cao hơn nữa. Cần phải giữ nguyên tắc để hoàn thiện tạo hình múa đó là: phải giữ nguyên độ cao, độ mở của chân, đồng thời đưa chân chuyển động trên không tới vị trí cần thiết và phát triển độ xoạc của chân bắt đầu từ công việc củng cố độ mở chứ không phải từ độ cao của chân. Ngoài ra, cần luyện tập độ mềm dẻo của vai, của khuỷu tay, cổ tay và các ngón tay. Động tác chuyển tiếp của tay từ vị trí này sang vị trí khác phải tiến hành chính xác và thoải mái theo các tư thế qui định.

Luyện tập độ mềm mại của đầu gối và cổ chân cho học sinh là vấn đề cần thiết. Trong các bài tập múa, phải rèn luyện cho học sinh có sự mềm mại đàn hồi và sự nhẹ nhàng, thoải mái trong chuyển động đầu gối và cổ chân, cần thiết phải giữ được độ mở duỗi thẳng chân ra và co gấp lại tùy thuộc vào tiết tấu, tính chất và hình thức của động tác. Nếu đầu gối, đặc biệt là gân ở cổ chân không đủ mức độ mềm dẻo cần thiết, phần mu bàn chân và ngón chân sẽ cản trở tới động tác của chân, làm chúng bị lỏng lẻo, dẫn tới không hoàn chỉnh được tạo hình và không thể hoàn thành được những kĩ thuật múa.

Trong múa cổ điển Châu Âu, đôi chân chiếm một vị trí quan trọng. Các bài học lên lớp phải rèn luyện chuyển động của đôi chân từ những động tác đơn giản như plie, battemént tendus, đến việc hoàn thành tất cả các kĩ thuật khó: quay, nhảy phải đúng qui cách kĩ thuật đòi hỏi. Muốn làm được điều này cần phải rèn luyện độ mềm dẻo của bước xoạc, độ mở và sự chuyển động của nó cần phù hợp hòa quyện với động tác của đầu, hai tay và thân trên. Độ mềm dẻo của cơ thể không những chỉ kết hợp chặt chẽ với sự hoàn thiện về qui cách động tác, mà còn phải phù hợp với tính chất âm nhạc qua tiết tấu, nhịp điệu và tốc độ đa dạng.

Mục đích bài học múa cổ điển Châu Âu rèn luyện độ mềm dẻo, độ mở, độ xoạc cho học sinh với tất cả những sắc độ của nhiều yếu tố, đặc biệt là tính chính xác, tính tạo hình, tiết tấu, ngữ điệu, hơi thở của âm nhạc trong sự chuyển động nhuần nhuyễn của toàn bộ cơ thể con người từ đầu, ánh mắt, cánh tay, bàn tay, thân trên và của đôi chân. Học múa cổ điển Châu Âu còn nằm trong sự rèn luyện độ ổn định cân bằng cho học sinh.

3. Độ cân bằng ổn định: là một trong những đặc tính cơ bản của múa cổ điển Châu Âu. Nhiều nhà sư phạm múa nổi tiếng đều cho rằng, tính ổn định cân bằng nhất thiết phải trở thành một trong những yếu tố hữu cơ tất yếu thường xuyên trong kĩ thuật biểu diễn của người diễn viên múa. Nó phải được sử dụng như một phương tiện diễn cảm đắc lực.

Trong các bài tập múa, các giảng viên rèn luyện năng khiếu cho học sinh, giúp các em biết điều khiển mọi chuyển động của cơ thể một cách chắc chắn, chính xác và giữ được độ thăng bằng. Nếu người diễn viên múa không có đủ mức độ ổn định, cân bằng cần thiết, người đó sẽ phá huỷ quá trình sáng tạo và hình tượng, nội dung của hành động sân khấu.

Rèn luyện tính ổn định, cân bằng cho học sinh trên cơ sở phải tuân thủ nghiêm túc tất cả các quy cách kĩ thuật trong các động tác của chân, thân trên, tay, đầu đã được quy định. Công việc đó bắt đầu từ các bài học đầu tiên của múa.

Khi thực hiện các động tác chuyển đổi các tư thế, chuyển trọng tâm từ chân này sang chân kia, di chuyển một chân trên sàn hoặc trên không, chân động nhất thiết phải mở và trọng tâm cơ thể phải luôn luôn đặt hoàn toàn trên chân trụ.

Động tác của đôi tay, của đầu góp phần thúc đẩy cho sự ổn định, cân bằng của các động tác nhảy, quay và nhiều động tác khác. Tuy nhiên, chuyển động của đầu, tay phải cùng trong một nhịp điệu nhất quán với bước nhảy, với động tác quay…

Trong học múa cổ điển Châu Âu, các bộ phận chân, thân trên, tay, đầu kết hợp thống nhất với nhau tạo nên một lực nhất quán giúp cho việc hoàn thành các động tác múa có độ ổn định, cân bằng, tạo được vẻ đẹp hài hoà, vững chắc cho các bước múa.

Ngoài những yếu tố trên, muốn biểu hiện được nội dung và hình tượng âm nhạc để đưa đến cho người xem những cảm xúc thẩm mĩ, người diễn viên múa cần phải cảm thụ âm nhạc một cách tinh tế, linh hoạt, thể hiện trong việc hoàn thành các động tác và kĩ thuật múa. Đây là một trong những yếu tố chủ yếu của nghệ thuật biểu diễn.

Hàng loạt bài tập múa trong suốt khóa học sẽ dần dần nâng cao trình độ nghề nghiệp của người diễn viên múa, đảm bảo những tư chất nghề nghiệp cần thiết trong việc hoàn thành động tác, ngôn ngữ múa phù hợp với cảm xúc, tính chất, nội dung của tác phẩm âm nhạc.

Trình tự bài học được thực hiện theo tiến trình sau :

          1.Phần trong gióng : Là nền tảng, tạo sức cơ bản vững chắc cho học sinh.

          2. Phần giữa sàn : Cũng có mục đích, ý nghĩa và sự phát triển như bài tập trong gióng, ngoài ra nó còn tạo cơ sở kĩ thuật cho học sinh không cần sự hỗ trợ của tay vịn.

          3. Phần Adagio : Mang một ý nghĩa rất lớn, nó kết hợp hàng loạt động tác trong một mắt xích hài hòa, phát triển và củng cố các dáng dấp tư thế lớn của múa cổ điển Châu Âu, làm cho học sinh thể hiện tốt các loại múa trữ tình và chuẩn bị cho cơ thể học sinh tiến tới phần Allegro.

          4. Phần Allegro: Bao gồm các kĩ thuật quay, nhảy, đây là phần khó nhất của bài tập. Phần quay có các động tác quay trên sàn và quay trên không.

          Tất cả những gì đòi hỏi ở phần bài tập trong gióng, ở giữa sàn đều có liên quan trực tiếp đến phần nhảy và thúc đẩy sự phát triển của phần này.

          5. Phần mũi cứng : Là phần động tác đặc trưng dành cho các học sinh nữ, giúp các em thể hiện tốt các kĩ thuật động tác trên giày mũi cứng và tạo phong cách múa kiều diễm, bay bổng.

          Năm phần động tác trên đều rất quan trọng, bổ trợ và liên quan chặt chẽ đến nhau để đạt đến mục đích của môn học là tạo ra tư chất nghề nghiệp cần thiết cho các nghệ sĩ múa tương lai.

          Múa cổ điển Châu Âu chiếm một vị trí hết sức quan trọng, là một môn học chính bắt buộc trong chương trình đào tạo diễn viên múa và được tiến hành suốt trong các năm học của toàn khóa học, trong hầu hết các trường múa chuyên nghiệp của nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

                                                         

 

 

 

 

Các tin liên quan