Nghệ thuật múa

Thực trạng và một số giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo múa Tính cách nước ngoài

      Múa Tính Cách nước ngoài hiện đang được giới hạn trong phạm vi múa Tính Cách một số dân tộc châu Âu và là một trong những môn học nằm trong chương trình giảng dạy của Khoa múa Nước Ngoài - Trường Cao đẳng Múa Việt Nam. Múa Tính Cách một số dân tộc châu Âu cung cấp những kiến thức và hiểu biết cơ bản về ngôn ngữ, phong cách múa của một số dân tộc trên thế giới như: Nga, Ba Lan, Ý, Hunggari, Tây Ban Nha, Zigan... Thông qua các động tác, những bài tập vịn gióng và ở giữa sàn, các hình thức múa Dân gian, múa Sân khấu, các thể loại múa đơn, múa đôi và múa tập thể, người học không chỉ được cung cấp kiến thức cơ bản về ngôn ngữ mà còn được trang bị kỹ năng thực hiện tương đối thuần thục.

      Múa Tính Cách nước ngoài được đưa vào chương trình giảng dạy trên quan điểm tiếp thu tinh hoa văn hoá thế giới nhằm giúp cho học sinh tiếp cận với những di sản múa của một số nước trên thế giới thông qua các động tác, cách tạo hình, bài tập, tiểu phẩm, trích đoạn... trong tiết tấu âm nhạc đa dạng. Múa Tính Cách nước ngoài bên cạnh mục đích trang bị kiến thức về múa một số dân tộc châu Âu còn tạo khả năng nắm bắt nhanh nhạy trong việc tiếp thu ngôn ngữ múa nói chung, tăng khả năng biểu hiện tình cảm và cảm xúc âm nhạc của học sinh để khi kết thúc môn học, học sinh có thể múa được những điệu múa của một số dân tộc trên thế giới, một số trích đoạn từ các vở vũ kịch nổi tiếng, có khả năng phân biệt và thể hiện rõ nét những phong cách múa khác nhau của từng dân tộc.

      Như chúng ta đã biết một kho tàng di sản múa, một trường phái múa cho đến hệ thống múa của bất kỳ một quốc gia, một dân tộc nào để có được sự trường tồn vĩnh cửu thì bên cạnh tính lịch sử, tính nghệ thuật và thẩm mỹ còn có tính khoa học của cơ sở lý luận. Thiếu cơ sở lý luận, thiếu tính kế thừa nó sẽ trở thành trào lưu, thành mốt của một thời và sẽ nhanh chóng bị rơi vào quên lãng hoặc tiêu vong.

      Môn múa Tính Cách nước ngoài mà chúng ta đang giảng dạy hàm chứa đầy đủ các yếu tố lịch sử, nghệ thuật, thẩm mỹ và cơ sở lý luận khoa học của nó. Thế nhưng trên thực tế ở cả bậc trung cấp và đại học chúng ta mới đang truyền dạy một mặt của vấn đề.

      Chương trình giảng dạy múa Tính Cách nước ngoài ở bậc trung cấp trường CĐ Múa Việt Nam đã và đang trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản, hệ thống các động tác múa, các hình thức múa cả Dân gian và Sân khấu của múa Nga, Ý, Ba Lan, Hunggari, Tây Ban Nha, Zigan. Khi học lên bậc Đại học với thời lượng 60 tiết, người học được ôn lại các phần trong hệ thống động tác của môn múa này. Tuy nhiên vì không có thêm những giờ học lý thuyết để tìm hiểu về lịch sử và văn hóa các dân tộc trong chương trình, những nét đặc trưng hay những điểm nhấn để tạo nên phong cách dân tộc. Vì vậy theo thời gian cứ tồn tại mãi một thiếu sót rất cơ bản và là một khó khăn lớn cho người giáo viên khi dạy môn học này. Vẫn biết rằng, dạy múa phần nhiều mang yếu tố truyền nghề theo kiểu bắt chước nhưng nếu không muốn học sinh múa như những cái “máy” vô hồn, sáo rỗng thì thiết nghĩ vấn đề dạy lý thuyết trên là vô cùng quan trọng. Múa Tính Cách nước ngoài cũng giống như múa Dân gian dân tộc Việt Nam, quan trọng nhất là phải toát lên được cái “hồn” dân tộc, động tác múa chỉ là phương tiện thể hiện “hồn” dân tộc để cho người xem biết được mình là ai, múa cái gì?... Thiếu đi “hồn” dân tộc đồng nghĩa với việc không phân biệt được phong cách múa đặc trưng của dân tộc này với dân tộc khác.

      Đội ngũ giáo viên giảng dạy các môn múa nước ngoài trước đây hầu hết đều được học tập cũng như tu nghiệp ở nước Nga. Qua quá trình học tập ở nước ngoài, các thầy cô đã được trang bị đầy đủ kiến thức cũng như chuyên môn vững vàng, không chỉ múa Cổ điển châu Âu mà còn cả múa Tính Cách nước ngoài, múa Duo... Đó là những điều kiện rất thuận lợi mà các thế hệ sau không có được khi phải đảm nhiệm giảng dạy các môn múa nước ngoài trong đó có múa Tính Cách nước ngoài.

      Hiện nay những tài liệu, tư liệu, sách, đĩa âm nhạc cho múa Tính Cách nước ngoài nhìn chung còn rất ít. Các đợt hội thảo, tập huấn hàng năm do Hội Nghệ sĩ Múa Việt Nam tổ chức cũng chưa có điều kiện để dành cho môn múa Tính Cách nước ngoài. Cách đây 1 năm (2011) lần đầu tiên Trường Cao đẳng Múa Việt Nam đã tổ chức được một đợt tập huấn múa Tính Cách cho các giáo viên của Khoa Múa nước ngoài. Mặc dù diễn ra trong thời gian ngắn nhưng dưới sự chỉ dạy tận tình của NGND Kim Dung, các giáo viên đã có những hiểu biết hơn về ngôn ngữ, phong cách của từng dân tộc châu Âu. Tuy nhiên vẫn chưa có điều kiện để tìm hiểu cặn kẽ, sâu sắc nguồn gốc, lịch sử ra đời, quá trình phát triển cùng những biến đổi và hơn hết là những đặc điểm trong văn hoá, lối sống - điều cốt lõi làm nên phong cách đặc trưng của từng dân tộc

      Những thực trạng nêu trên là một khó khăn lớn với những giáo viên đang giảng dạy môn múa Tính Cách nước ngoài hiện nay. Với mong muốn không ngừng nâng cao chất lượng giảng dạy, luôn luôn tìm tòi, sáng tạo cũng như đổi mới phương pháp giảng dạy cho phù hợp với yêu cầu đổi mới, tôi đưa ra một số giải pháp sau đây:

1, Tăng cường số tiết hoặc lồng ghép kiến thức về văn hoá, lịch sử các dân tộc châu Âu  trong chương trình giảng dạy

      Để đào tạo diễn viên múa không thành những người th múa và để nâng cao chất lượng đào tạo múa Tính Cách nước ngoài, nhất thiết cơ sở đào tạo phải tăng cường số tiết hoặc lồng ghép kiến thức về lịch sử và văn hoá các dân tộc châu Âu trong chương trình đào tạo nhằm làm sâu sắc hơn về nhận thức và tinh tế hơn trong thể hiện mỗi động tác múa. Cần nhấn mạnh những đặc điểm trong phong tục tập quán là yếu tố đã tạo nên những đặc điểm về phong cách múa giúp các em học sinh không chỉ tiếp thu các động tác múa đơn thuần mà còn phải hiểu được tính cách, nắm bắt được hồn trong các động tác, điệu múa của từng dân tộc khác nhau.

2, Khoa học hoá phương pháp biên soạn giáo trình

      Để đạt được mục tiêu đào tạo chính quy toàn diện, vấn đề cấp bách đặt ra là phải xây dựng chương trình, giáo trình, nội dung giảng dạy của môn múa Tính Cách nước ngoài trên cơ sở đảm bảo tính khoa học, đó là tính hợp lý giữa kiến thức với khả năng tiếp thu của người học, phù hợp với sự phát triển của lứa tuổi và mức độ nhận thức, đó là sự cân đối giữa khối lượng động tác với thời lượng cho phép trong chương trình đào tạo, đó là mối quan hệ hữu cơ giữa phần trong gióng và ngoài gióng, những nét tương đồng và sự khác biệt trong hệ thống múa các dân tộc châu Âu cũng như mức độ khó trong kỹ thuật quay, nhảy của nam và nữ. Giáo trình phải thường xuyên được chỉnh lý, cập nhật và đổi mới. Xuất phát từ yêu cầu trên cần thiết phải mở các lớp bồi dưỡng tập huấn nâng cao kiến thức nghiệp vụ chuyên môn và các cuộc hội thảo hàng năm nhằm thẩm định và bổ sung cho giáo trình giảng dạy, trực tiếp học tập ở những thầy cô có chuyên môn đã tốt nghiệp ở nước ngoài để có thể nắm vững được chất liệu, những trích đoạn, tiểu phẩm múa Tính Cách nước ngoài đã lưu truyền qua thời gian.

3, Đổi mới phương pháp giảng dạy

       Đổi mới phương pháp giảng dạy múa Tính Cách nước ngoài phải được bắt đầu từ sự truyền đạt kiến thức về lịch sử và văn hoá các dân tộc trong chương trình. Từ những đặc điểm cơ bản về lịch sử, thể chế, văn hoá, tôn giáo đến phong tục tập quán, văn hoá ứng xử. Phần giảng dạy múa hiện nay nặng về dạy và ít về giảng. Vì vậy học sinh gần như không biết nguồn gốc sinh ra động tác, tại sao lại dậm chân, đặt tay ở trái tim hay để tay trước ngưc, tại sao lại đỡ tay sau gáy, tay mở, tay đóng, tay úp, tay ngửa... và hơn thế nữa là ý nghĩa biểu hiện cũng như sự độc đáo của từng động tác, tạo hình yếu tố tạo nên cái hồn, ngọn lửa trong mỗi động tác và khác biệt giữa dân tộc này với dân tộc khác. Thông qua kiến thức và kỹ năng sư phạm hoặc phương pháp trình chiếu tư liệu của người giáo viên sẽ tạo cho học sinh sự hứng thú, có cảm xúc chân thực, có được trí tưởng tượng sáng tạo phong phú hơn khi thể hiện các điệu múa Tính Cách nước ngoài. Đây là điều tối cần thiết trong việc đào tạo diễn viên và cả giáo viên, biên đạo múa.

       Phương pháp giảng dạy và huấn luyện các động tác múa phản ánh kiến thức và trình độ sư phạm của người giáo viên. Theo cách tiếp cận này, bên cạnh sự truyền đạt kiến thức là qui trình khoa học trong huấn luyện động tác nhằm thể hiện động tác múa một cách tinh tế, ngọt ngào, sắc nét. Song hành với kiến thức, trình độ sư phạm là khả năng thị phạm của người giáo viên, đó là yêu cầu không thể thiếu khi dạy múa Tính Cách nước ngoài. Bản thân người giáo viên phải làm mẫu đẹp trong các động tác, tạo hình mẫu phải toát lên được tinh thần, toát lên được hồn dân tộc trong các động tác mẫu nhằm khích lệ nhận thức trực quan của học sinh và niềm hứng thú, say nghề, yêu thích các động tác múa, điệu múa Tính Cách nước ngoài.

4, Dàn dựng, sưu tầm, đầu tư

       Bên cạnh việc giới thiệu, dàn dựng lại những tiết mục cũ, kinh điển với mục đích lưu giữ truyền thống, người giáo viên nên dàn dựng thêm những tiết mục múa mới trên cơ sở giữ nguyên ngôn ngữ múa là sự biến hoá đội hình, kết cấu để tăng sự hứng khởi cho học sinh khi học môn múa này. Để làm phong phú hơn cho chương trình giảng dạy môn múa Tính Cách nước ngoài, cần tiếp tục sưu tầm di sản nghệ thuật múa của các nước trên thế giới, không bó hẹp phạm vi chỉ có các nước châu Âu như hiện nay. Việc cập nhật những tác phẩm, tiết mục múa Tính Cách nước ngoài theo kiểu truyền thống kinh điển hay mang hơi hướng hiện đại đều rất quan trọng. Đặc biệt là mảng múa phương Đông (múa Trung Quốc, múa Ấn Độ, múa của các nước Asian…) đang là một khoảng trống cần đưa dần vào chương trình giảng dạy nhằm tăng thêm sự phong phú, đa dạng cho môn học này.

      Ngoài ra cần đầu tư nhiều cho trang phục, đạo cụ - những yếu tố góp phần tạo nên phong cách cho môn học cũng như đĩa nhạc, đĩa hình, bài nhạc múa Tính Cách nước ngoài nhằm tạo nên sự đa dạng, phong phú trong chương trình thi cho mỗi lớp khi thi kết thúc môn học.

6, Giới thiệu một số tiết mục múa Tính Cách nước ngoài

       Trong quá trình giảng dạy, bên cạnh những giờ lên lớp cơ bản, người giáo viên cần dành thời gian cho việc sưu tầm, chọn lọc một số băng đĩa về múa Tính Cách nước ngoài để giới thiệu cho học sinh nhằm khích lệ tình yêu nghề nghiệp nói chung và môn học nói riêng, qua đó chọn lọc những tiết mục, tiểu phẩm phù hợp để dàn dựng cho học sinh. Một số tiết mục có thể dàn dựng như: múa Kalinka (Nga), múa Karante (Ý), múa quạt Tây Ban Nha, các trích đoạn múa Ba Lan, Hunggari, Tây Ban Nha trong các vở Ballet như Hồ Thiên Nga, Carmen… Ngoài ra có thể vận động, khuyến khích các thầy cô, các biên đạo cùng góp sức phát hiện, sưu tầm, dàn dựng thêm nhiều tiết mục, tác phẩm có sử dụng ngôn ngữ múa Tính Cách nước ngoài.

      Cho đến nay, môn múa Tính Cách nước ngoài cũng đã có một vị trí nhất định trong khoa múa Nước Ngoài cũng như trong Trường Cao đẳng Múa Việt Nam. Từ chương trình, số tiết, trang phục đã có những sự thay đổi bước đầu đáp ứng yêu cầu của sự phát triển. Tuy nhiên, để môn học này ngày càng hay hơn, hấp dẫn hơn đòi hỏi rất nhiều đến sự đầu tư, quan tâm của Nhà trường, của Khoa cũng như của chính các giáo viên đã và đang tham gia giảng dạy môn múa Tính Cách nước ngoài. Điều đó không chỉ nhằm mục đích nâng cao chất lượng đào tạo của Trường, của Khoa mà còn thể hiện sự tâm huyết, yêu nghề của mỗi giáo viên.

 

ThS. Trịnh Minh Ngọc

Các tin liên quan